Kota : 1. stad; 2. versterkte plaats, burcht, vesting, fort.

Deze site wordt langzamerhand vernieuwd. Voor een inhoudsopgave zie de sitemap.
Voor degenen die met elkaar van gedachten willen wisselen, vragen hebben en dergelijke is er een Nederlandstalige Facebook Community

Salatiga  Tamansari shopping center Over de naamgeving van Salatiga, de stad gelegen dicht bij de voet van de berg Merbabu (3.145 m) op Midden-Java, doen veel verhalen de ronde.
Eén daarvan is dat het, volgens de overlevering, een samenvoeging is van de woorden sela of selo (steen) en tiga (drie).
Deze drie stenen vormden een doorgangspoort (lawang selo tigo = poort der drie stenen) naar een heilige tempel. Waarschijnlijk werden hier 3 stenen tempels bedoeld.
Deze tempel zou volgens de legende gestaan hebben naast een heldere bron, die even buiten het plaatsje bij een grote waterkom ontsprong (Kalitaman, Benoyo).
Volgens de overlevering zouden de stenen later gebruikt worden om het Fort de Herstellerte bouwen.
Deze tempel werd druk bezocht, omdat de mensen geloofden dat door er te bidden hun wensen vervuld zouden worden.
Toen Indonesië nog Nederlands-Indië was, werd Salatiga door de Nederlands-indische regering vaak voorgesteld als stadsgemeente (kota praja).
In de tijd van de VOC was Salatiga een belangrijke plaats, omdat het lag op de as Semarang-Solo-Magelang.

Om de orde te bewaren werd in 1749 het Fort (benteng) "De Hersteller" gebouwd. De Hersteller, zo heette het schip waarmee Gustaaf Willem baron van Imhoff, in 1742 naar Batavia voer. Maar dat was ook de bijnaam die Van Imhoff kreeg, toen hij in de periode 1743-1750 Gouverneur- generaal was van Nederlands-Indië.  Van Imhoff zag zichzelf namelijk als de hersteller van de macht van de VOC.
Dit fort werd gebouwd op de plaats waar zich nu de Pasar Raya I in de Tamansari Shopping Center (aan Jl. Jend. Sudirman) bevindt, ongeveer op de plaats waar vroeger het hotel Berg en Dal lag. In 1847 werd het gesloopt.

Garnizoensstad en centrum van de suiker- en koffiecultuur


Door de ligging van de stad en de omringende bergen, was de warmte er gematigd en aangenaam. Men zond dan ook vaak de pas uit Europa aangekomen troepen naar deze plaats, om uit te rusten van de zeereis en om aan het klimaat te wennen. Salatiga was ook de zetel van de cavalerie en de artillerie van het KNIL.
De stad vormde naast het nabijgelegen Fort Willem I in Ambarawa een sterke bescherming voor Semarang tegen vijandelijke aanvallen. Vermeldenswaardig is het feit dat de Franse dichter en schrijver Arthur Rimbaud enige tijd in Salatiga als KNIL-militair was gelegerd.
Een marmeren plaquette aan de muur van de Rumah Dinas Walikota herinnert ons hieraan.

Naast een militaire basis was Salatiga sinds het begin van het jaar 1795 ook de koffieschuur van de VOC. Vergeten we daarbij niet de naam te noemen van "de Koffiekoning van Salatiga", de heer Pierre Hamar de la Brethonière (25 okt.1794 Rembang - 15 dec.1872 Salatiga), de stichter van de koffiecultuur in deze stad, maar ook de persoon die het bekende hotel Kalitaman liet bouwen..
Sedert 1903 was de streek rond de stad de grootste koffietuin van de archipel.
Het is dan ook niet verwonderlijk dat daar veel Nederlanders woonden.

Verder was in Salatiga gevestigd het proefstation voor de Java Suikerindustrie. Dit proefstation leverde de stekken van de verschillende rietsuikersoorten aan de suikerfabrieken op Java. Het vervoer van deze stekken (bibit) naar het nabijgelegen stationnetje Toentang geschiedde per ossenkar (tjikar). Ook werd er in 1901 een private ‘Cacao Proefstation Salatiga’ (het proefstation lag vlak tegenover het station van Toentang) gevestigd dat werd gedoneerd door landeigenaren. Dit proefstation had tot doel om ziekten en plagen die werden veroorzaakt door insecten te bestuderen.

Om de Nederlandse gemeenschap van onderwijs te voorzien bouwde het gemeentebestuur de Eerste Europeesche Lagere School (ELS) aan de Toentangseweg, en de Tweede Europeesche Lagere School ten zuiden van Blauran. Speciaal voor de Chinese inwoners werd de  Hollands Chinese School (HCS) gebouwd in Margosari. Daarnaast werden ook vijf plattelandscholen en een Vervolg School gebouwd in de wijk Sinoman. 
In totaal telde Salatiga een twaalftal Gouvernementsscholen en een nog groter aantal particuliere inrichtingen.

Zie ook: Scholen in Salatiga 1900-1940 >>

Salatiga wordt stadsgemeente

Salatiga at night - MerbabuIn het Staatsblad van 1 juli 1917 nummer 266 kunnen we lezen dat Salatiga - "de schoonste stad van Midden Java" [kota terindah di Jawa Tengah] - stadsgemeente (kota madya) werd.
Salatiga bestond toen uit acht dorpjes (desa), onder andere Sidorejo Lor, Krajan, Kutowinangun, Kalicacing, Gendongan, Tegalrejo en Ledok.
Het gebied was slechts 1.200 hectare groot en had 18.985 inwoners.

De personen die toen de stadsgemeente hebben bestuurd worden niet met name genoemd.
Er wordt slechts vermeld dat de burgemeester bijgestaan werd door een aantal wethouders bestaande uit acht Europeanen, twee inheemsen en een Chinees.
Een aantal regenten kunnen nog genoemd onder andere R. Ario Sosrowidjojo,
R. Ngabehi Poerwowidjojo, R. Toemanggoeng en Adipati Tjokrosoediro.

Historische gebouwen in Salatiga

Salatiga Monumen Jl Imam BonjolDe Nederlanders lieten veel kunstzinnige en historische gebouwen achter.
Voor een deel staan ze er nog steeds, zoals die van De Algemeene Volksch Bank, dat nu het gebouw van de Bank Rakyat Indonesia (BRI) is geworden (Jl. Diponegoro 103).

Het gebouw van de voormalige Sociëteit Harmonie - naast het bekende Grand Hotel Kalitaman - is nu een ontmoetingsplaats geworden, de Gedung Pertemuan Daerah (GPD).
Het Grand Hotel Kalitaman - later Hotel Kaloka - is nu in het bezit van de Bank  Jateng en bevindt zich aan de Jl Pemuda / Jl. Taman Sari.
Het voormalige pension Blommesteindat wordt gebruikt  door het Komando Distrik Militer (Kodim 0714)  ligt aan de Jalan Diponegoro no 40. 
In de voormalige regentenwoning woont nu de burgemeester van de stad.

Het gebouw van Baron van der Schoot-van Heeckeren dat het "platte gebouw" werd genoemd, vanwege het platte dak, wordt nu nog steeds gebruikt als activiteitencentrum (Gedung Papak) van het gemeentelijk bestuur (PEMKOT).
Ook het gebouw waar nu de Protestantse Universitas Kristen Satya Wacana (UKSW) zich bevindt wordt nog steeds gelaten zoals het was.
Momenteel (2011) worden in Salatiga  vooralsnog 144 gebouwen  als cultureel erfgoed (cagar budaya)  geregistreerd waarvan het oudste, de Gedung Pakuwon aan de Jalan Brigjen Sudiarto (bij de Lapangan Pancasila), rond 1700 werd gebouwd.

Zie ook: Getuigenissen van een Indisch verleden >>

Eerste Salatigasche Transport Onderneming (ESTO) 

Salatiga stond ook bekend vanwege het transport op Midden Java.
De Chinese transportondernemer Kwa Tjwang Ing breidde zijn onderneming in 1923 uit met de aanschaf van een aantal kleine autobussen. Deze Eerste Salatigasche Transport Onderneming (ESTO) verzorgde het vervoer van reizigers per bus naar Tuntang (Toentang) en Bringin (Beringin). Deze steden liggen op een afstand van ca. 6 resp. 10 km van Salatiga.
De reden hiervoor was de aanwezigheid van een spoorwegstation in beide plaatsen voor de trein van de Nederlands Indische Spoorwegmaatschappij  (NIS) naar Semarang.
Het passagiersvervoer van Toentang naar Salatiga geschiedde voorheen voornamelijk per tentwagen of karretje bespannen met twee paarden vanwege de klim naar Salatiga. (opm: vanaf 1917 werd het passagiersvervoer per bus  verzorgd door de NIS).
Zie ook vervoer in tempo doeloe >>
 
De ESTO bloeide voorts ook op door het vervoer van reizigers naar Semarang, Kendai, Magelang, Solo, Sragen, Purworejo, Kudus en Pati.
Toen ze bankroet raakte door de economische crisis in de jaren '30 van de vorige eeuw, en zij de benzine (BBM - Bahan Bakar Minyak = aardolieproducten) niet kon betalen werd ze overgenomen door de Bataafsche Petroleum Maatschappij (BPM)
Heden ten dage rijden er nog bussen op het traject Salatiga - Ambarawa.
De Esto busgarage ligt aan de Jl. Langensuko.

Beroemdheden uit Salatiga

Salatiga Indonesia pahlawan - hero lapangan pancasilaUit Salatiga komen ook drie nationale helden (Pahlawan Nasional), te weten: Brigade-generaaL Sudiarto, Laksamana Madya Yosaphat (Yos) Sudarso en Komodor Udara Augustinus Adisucipto.
Alle drie worden ze afgebeeld op het Pancasila monument (Tugu Pancasila) op de Lapangan (Alun-alun) Pancasila.
Daarnaast bekende artiesten zoals de filmsterren Roy Marten en Rudi Salam, zangeres Titiek Sandhora en zanger/componist Arie Wibowo, bekend van zijn lied "Madu dan Racun". Een bekend Nederlandse schilder van Indische landschappen die in Salatiga was geboren was Leo (Leonardus Joseph) Eland (18 augustus 1884 - Den Haag 20 maart 1952). Hij woonde en werkte in Ned. Indië, Amerika, Marokko, Amsterdam tot 1936, daarna in Den Haag. Zie ook:Salatiga geschiedenis (2) >>

(Tekst: Ed Vos, Tilburg)

Astaga

eXTReMe Tracker